South Watch.org South Watch.org
เยียวยาแผ่นดิน
หอยแครงงมมือ
(ขวา) หอยแครงทำให้ทะเลหน้าตำบลตันหยงลุโละฟื้นคืนสภาพ ไกลออกไปลิบ ๆ ตรงเส้นขอบฟ้าคือเพิงกลางทะเลไว้กันขโมย

(ล่าง) การทำนาเกลือที่บ้านตันหยงลุโละต้องประสบปัญหาเพราะสภาพเสื่อมโทรมของทะเล
หอยแครงงมมือ
หอยแครงงมมือ

ชาวบ้านตันหยงลุโละพิสูจน์ให้เห็นว่า การเก็บหอยแครงด้วยวิธีงมมือแบบดั้งเดิม ช่วยฟื้นฟูทะเลที่ถูกทำลายไปแล้วได้

บ้านตันหยงลุโละตั้งอยู่ริมอ่าวปัตตานี เป็นที่ตั้งของมัสยิดกรือเซะที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของการเมือง อัตลักษณ์ของชาวมุสลิมภาคใต้ ความ รุนแรงได้บดบังความทุกข์ยากลำบากของชาวบ้านมุสลิม ที่ต้องเดือดร้อนเพราะความเสื่อมโทรมของสภาพนิเวศชายฝั่ง และทำให้เราไม่เห็นความพยายามของพวกเขาที่จะฟื้นสิ่งแวดล้อมด้วยตัวเอง


เป็นเวลากว่าสามทศวรรษที่ชาวประมงพื้นบ้านในภาคใต้ตอนล่างต้องเดือดร้อนเพราะเรืออวนพาณิชย์ที่กวาดทะเลชายฝั่งจนเกลี้ยง ทำลายหน้าดิน และแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ รวมทั้งหอยแครงอันขึ้นชื่อ ของปัตตานี

ในเมื่อไม่มีการบังคับใช้กฎหมาย ทะเลจึงมีไว้ให้ใครมือยาวสาวได้สาวเอา นายทุนและชาวบ้านอื่น ๆ จึงพากันเก็บหอยแครงด้วยการไถคราดเพี่อแข่งขันกัน ผลคือความหายนะของท้องทะเลและทำให้น้ำขุ่น ตะกอนจะฟุ้งกระจายไปทั่ว ทับถมหอยต่าง ๆ ในบริเวณนั้น ทำให้ลูกหอยตามธรรมชาติตายหมด

หอยแครงงมมือ
เจ๊ะอับดุลเลาะห์ สามะแอ : “เราต้องกลับไปใช้วิธีของปู่ย่าตายาย”เรือลาดตระเวน ที่ตรวจตรามิให้เรืออวนลากเข้ามา

นอกจากการรุกรานของเรืออวนลากพาณิชย์แล้ว ยังมีโครงการก่อสร้างชายฝั่ง การผุดขึ้นเป็นดอกเห็ดของโรงงงานและการปล่อยน้ำเสียลงอ่าว ได้ส่งผลกระทบทางลบต่อนิเวศทะเลชายฝั่ง อ่าวปัตตานีเกิด ปัญหาน้ำเสียอย่างรุนแรง

เมื่อน้ำทะเลมีมลภาวะสูงขึ้นเรื่อย ๆ การทำนาเกลืออันเก่าแก่ของปัตตานีจึงใกล้จะล่มสลายลงเช่นกัน ปัญหาเกลือสีคล้ำซึ่งเรียกว่าเกลือแดงได้ราคาต่ำมาก ยิ่งปลาและหอยแครงในทะเลมีให้จับน้อยลง ชีวิต ของชาวบ้านจึงยากลำบากกว่าเดิม ชาวบ้านได้ร้องเรียนเรื่องน้ำเสียและปัญหาเกลือแดง แต่ก็ไม่ได้รับความสนใจจากเจ้าหน้าที่บ้านเมืองเลย

แต่เจ๊ะอับดุลเลาะห์ สามะแอ หรือเจ๊ะแม เชื่อว่ามีหนทางแก้ไขปัญหาเสมอ หากชาวบ้านร่วมกันคิดร่วมกันทำ พวกเขาจึงตั้งกลุ่มอนุรักษ์หอยแครงขึ้นมา

แปลงหอยแครงของกลุ่มอยู่นอกฝั่ง หน้าหมู่บ้านออกไปราว 500-700 เมตร เนื่องจากหอยแครงตามธรรมชาติไม่มีเหลือแล้ว จึงต้องซื้อพันธุ์หอยจากที่อื่นเอามาหว่านในแปลง ใช้เวลาราวแปดเดือนกว่าหอยจะ โตพอเก็บขาย

การทำแปลงหอยใช้เวลาดูแลเพียงเล็กน้อย แทบไม่ต้องทำอะไรเลยจนสามเดือนสุดท้ายก่อนการเก็บ เพื่อป้องกันการขโมย กลุ่มได้สร้างเพิงไว้กลางทะเล เพื่อให้สมาชิกผลัดเวรกันไปเฝ้าตอนกลางคืน ชาวบ้านที่ไม่เชื่อเรื่องการงมมือ ได้หัวเราะเสียงดังในปีแรก เพราะการลงทุนลงแรงของกลุ่มอนุรักษ์ไม่ค่อยได้ผล ปีที่สองก็ไม่ได้ดีไปกว่าปีแรกมากนัก แต่สมาชิกกลุ่มไม่ย่อท้อ เพราะรู้ดีว่าการทำอะไรตาม วิถีธรรมชาติย่อมอาศัยเวลา ความอดทน และความศรัทธามั่นคงในสิ่งที่ทำอยู่ ขึ้นปีที่สาม สมาชิกของกลุ่มได้กำไรคนละ 14,000 บาท ปีที่สี่ กำไรเพิ่มขึ้นเป็น 16,000 บาท พอถึงปีที่ห้า ความสงสัยไม่เชื่อถือ ใด ๆ ที่เหลืออยู่ก็ปลาสนาการสิ้น

กลุ่มฯยังได้เห็นพ้องต้องกันว่า การหวนกลับไปหาวิถีของบรรพบุรุษนั้นมากกว่าการทำหอยงมมือ ตามคำสอนในศาสนาอิสลามนั้น กำไรส่วนหนึ่งที่ได้มาต้องนำไปบริจาคทาน หรือที่เรียกว่า ซะกาต เพื่อ อนุเคราะห์คนยากจนและสนับสนุนครูสอนศาสนา ชาวบ้านเราจึงกันเงินกำไร 25% ไว้ช่วยเหลือคนจน ช่วยเด็กกำพร้าและมัสยิดในหมู่บ้าน

ถึงแม้ยังมีอุปสรรคทั้งเรื่องเรืออวนลาก โรงงานก็ยังปล่อยน้ำเสียลงอ่าวปัตตานี รวมถึงการฟื้นป่าชายเลนลดลง แต่ชาวบ้านตันหยงลุโละเชื่อว่า พวกเขามาถูกทางแล้ว เพราะการเคารพวิถีดั้งเดิมเกื้อกูลทั้ง ธรรมชาติ ทั้งความยึดมั่นศรัทธาในศาสนา ที่สำคัญกว่านั้น ชาวบ้านต้องตระหนักว่าตนต้องช่วยดูแลทรัพยากรธรรมชาติ ไม่ได้เป็นแค่ผู้ใช้เท่านั้น

หอยแครงงมมือ หอยแครงงมมือ
จำนวนผู้เข้าชม : 9059