South Watch.org South Watch.org
เยียวยาแผ่นดิน
ป่าชายเลน
ป่าชายเลนค่อย ๆ ฟื้นคืนชีวิต
ป่าชายเลน
ป่าชายเลน

ชาวบ้านบางตาวาในจังหวัดปัตตานี ฟื้นป่าชายเลนเพื่อย้อนกลับไปหาวิถีชีวิตที่ยั่งยืน

ยูโซะ หะยียูโซะ มีเหตุผลง่าย ๆ ที่ต้องทุ่มเทความพยายามฟื้นฟูป่าชายเลนที่บางตาวา บ้านเกิดของตนริมอ่าวปัตตานีว่า “เพราะผมเองแหละที่ทำลายป่า ป่าไม้ให้ผมเผา ก็ต้องชดใช้ความผิดของตัวเอง” เขาเป็นชาวบ้านคนหนึ่งที่กรมป่าไม้จ้างให้เผาป่าชายเลนที่มีอยู่ตามธรรมชาติจนไม่เหลือซาก เพื่อที่จะ “ปลูกป่า” ด้วยไม้พันธุ์อื่น เรื่องนี้เกิดขึ้นเมื่อ 30 ปีก่อน

พอเผาเสร็จ กรมป่าไม้ก็จ้างให้ยูโซะปลูกกล้าไม้ใหม่ในที่ป่าเดิม แต่เนื่องจากชาวประมงบางตาวายังใช้พื้นที่นี้จับปูปลากล้าไม้ส่วนใหญ่จึงเหี่ยวตาย เพียงแค่ในฤดูมรสุมแรก คลื่นก็กวาดกล้าไม้หายไปเกือบหมด ส่วนที่เหลือก็ยืนต้นตายหลังจากนั้นไม่นานโดยที่ทางการไม่เคยถามชาวบ้านเรื่องการจะมาปลูกป่าเลยแต่เขาบอกว่าชาวบ้านก็มีส่วนผิดด้วย “เมื่อก่อนเราไม่เคยเห็นคุณค่าของป่าชายเลน ไม่รู้ว่ามีค่า จนกระทั่งสายไปแล้ว” ยูโซะเล่า

ขณะที่เจ้าหน้าที่บางคนร่ำรวยขึ้นจากโครงการปลูกกล้าไม้ แต่ชีวิตของชาวประมงพื้นบ้านบางตาวาต้องลำบากกว่าเดิม เพราะสูญเสียป่าที่เคยเป็นแหล่งอาหารและที่ทำมาหากิน ความเดือดร้อนเพิ่มเป็นทวีคูณเมื่อทะเลหน้าบ้านโดนเรืออวนรุนอวนลากทำลาย

ป่าชายเลน
ยูโซะ หะยียูโซะ “ที่ตรงนี้ เคยเป็นป่าชายเลนที่สมบูรณ์”

และเมื่อทางการเปิดไฟเขียวให้นายทุนเข้ามาเช่าที่ดิน ทำนากุ้งในพื้นที่ป่าชายเลนเดิม ชาวบ้านจึงไม่ยอม ซึ่งปกติแล้วชาวบ้านมุสลิมมักยอมทางการ แต่เพื่อป้องกันไม่ให้นายทุนเข้ามาเอาที่ของชุมชน จึงแสดงพลังสามัคคี รวมตัวกันไปประท้วงถึงอำเภอ ร่วมกันปลูกป่าขึ้นมาใหม่ และประกาศตัวเป็นกลุ่มอนุรักษ์ไม่ให้ใครเข้ามาขโมยทรัพยากรของชุมชน ปรากฏว่านายทุนนากุ้งยอมถอย และเจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ไม่มีทางเลือกนอกจากกลับลำหันมาสนับสนุนการอนุรักษ์ป่าของชาวบ้าน

ถึงชาวบ้านจะมีความมุ่งมั่นที่จะฟื้นป่าชายเลน แต่ก็พบว่าไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะฟื้นฟูสิ่งที่สูญเสียไปแล้วให้กลับคืนมาทั้ง ๆ ที่ลงทุนลงแรงปลูกป่าอย่างต่อเนื่อง แต่ป่าที่ได้มีไม่ถึง 10 ไร่ จากเดิมที่เคยมีป่าโกงกางมากกว่า 800 ไร่

ทะเลที่ไม่มีปลาให้จับ และการสูญเสียป่าชายเลนไปไม่กลับคืน ทำให้บางตาวาต้องประสบปัญหาสังคมมากมาย เยาวชนในพื้นที่ทันทีที่จบการศึกษาภาคบังคับชั้นประถม 6 ต้องออกไปทำงานนอกหมู่บ้าน จากเคยทำงานในอำเภอเมืองปัตตานี ต่อมาก็ย้ายไปทำงานในมาเลเซีย เพราะรายได้ดีกว่า แม้ว่าพ่อแม่จะดีใจที่ลูก ๆ ส่งเงินกลับบ้าน แต่ก็กังวลกับค่านิยมใหม่ ๆ ที่ขัดกับศีลธรรมของสังคมมุสลิม ชีวิตอิสระของเด็กรุ่นใหม่ก็ทำให้พ่อแม่กลัวว่าจะทำตัวขัดคำสอนทางศาสนา เบี่ยงเบนไปจากการดำเนินชีวิตแบบเดิมที่เคร่งครัดยึดมั่นในศรัทธา

ชาวบ้านจะห่วงลูกสาวเป็นพิเศษเพราะมีบางคนไปทำงานข้างนอก แล้วอุ้มลูกลับบ้านมาเลี้ยงตามลำพัง ซึ่งก่อนนี้เป็นเรื่องที่สังคมมุสลิมยอมรับไม่ได้เลย

ตอนนี้ชาวบ้านบอกว่าตนเองตาสว่างแล้วว่าต้องรักษาสิ่งแวดล้อมด้วยตัวเองนอกจากจะเข้าร่วมขบวนการชาวประมงพื้นบ้านภาคใต้เพื่อต่อสู้กับเรืออวนลากแล้ว ชาวบ้านยังไม่ยอมแพ้ที่จะปลูกป่าให้ฟื้นคืนมาใหม่

ยูโซะเล่าว่า ตอนนี้ชาวบ้านกำลังทดลองขุดร่องน้ำในป่าโกงกางเพื่อให้น้ำไหลเข้าออกตามกระแสน้ำขึ้นน้ำลงได้สะดวกขึ้น “เราพยายามเลียนแบบธรรมชาติของป่าชายเลนดู ป่าจะได้ฟื้นตัวได้ง่ายขึ้น” เขาอธิบาย

ป่าชายเลน ป่าชายเลน
จำนวนผู้เข้าชม : 15929